بنده یک شاعر صاحب هنر از هر حیثم .......... عربی نام بزرگم، بود اسمم میثم

زن در شعر فردوسی


لازم به ذکر است که به باور اکثر شعرپژوهان، ابیات زیر سروده ی فردوسی نبوده و بعدها توسط نسخه نویسان و کاتبان به دیوان وی الحاق شده است.


                 زنان  را  از  آن   نام   نايد   بلند     

                                                      که  پيوسته  در  خوردن و خفتنند

                 زن  و اژدها  هر دو  در خاک  به

                                                    جهان پاک از اين هر دو ناپاک به

                 زنان  را  ستايی   سگان  را  ستایی

                                                  که يک سگ به از صد زن پارسای

                 پس  پرده  هر  که  دختر بود

                                                    اگر  تاجدار  است  بد   اختر  بود

                 چون  زن  زاد  دختر،دهيدش به گرگ

                                              که نامش ضعيف است و ننگش بزرگ

                 که  آن ترک بدپيشه  و  ريمن  است

                                                 که هم بد نژاد است و هم  بدتن است

 

انعکاس و تکرار گفته ی شاهنامه را در شعر اسدی طوسی پی می گیریم:

چه نکو گفت آن بزرگ استاد            که  وی  افکند  شعر را بنیاد

آنکه را دختر است جای پسر            گرچه شاهست،هست بد اختر

چنین گفت دانا که دختر مباد            چوبادش به جزخاک افسرمباد

زن واژدها هردو درخاک به            وزین هردو روی زمین پاک به

 

فردوسي در جايي ديگر مي گويد:

                 اگر   پـارسا   باشد   و  رایـــــزن          

                                                 یکی  گــنـج بـاشـد  پـراکـنـده  زن

                 به ویژه   که  باشد  به   بالا  بلـند            

                                                 فرو  هشته  تا  پا ی مشکین  کمند

                 خردمند  و  با دانش و ناز و شرم     

                                                 سخن  گفتن ِ  نیــک  و  آوای  نرم  

***

                 فریب  زن  جادو  و  گرگ  و شیر       

                                                 فزونـست    از    اژدهـای    دلیـر

 

فردوسی از زبان رستم به کاووس درباره ی سودابه می گويد:

كسی   كو   بود   مهتر  انجمن

كفن  بهتر او  را ز فرمان  زن
سياوش ز گفتار زن شد به باد

خجسته  زنی  كو ز مادر  نزاد
 

گفته شاه یمن درهنگام خواستگاری فریدون از دخترانش برای سلم  تور و ایرج:

بد از من که هرگز مبادم میان                   

که ماده شد از تخم نره کیان

به اختر کس آن دان که دخترش نیست         

چو دختر بود روشن اخترش نیست

 

گفته مهراب شاه به وقت  فهمیدن دلبستگی زال و رودابه:

مرا گفت چون دختر آمد پدید             

ببایستش اندر زمان سر برید

نکشتم بگشتم ز راه نیا                   

کنون ساخت بر من چنین کیمیا

 

گفته آسیاب به هنگام آشکار شدن عاشقی منیژه:

کرا دختر آید به جای پسر                 

به از گور داماد ناید به در

 

البته درشاهنامه ابیات مثبت راجع به زنان هم وجود دارد:

 

چو فرزند باشد به آیین و فر         

گرامی به دل بر چه ماده چه نر

***

هم از زن بود دین یزدان به پای                

یلان را به نیکی بود رهنمای

***

چو خواهی که خواری نياری به روی
به پيش زنان راز هرگز نگوي

 

فردوسی درباره ی زن نیک چنین می فرماید:

اگر پـارسا باشد و رایـــــزن ...

یکی گــنج باشد پـراکنده زن

به ویژه که باشد به بالا بلـند ...

فروهشته تا پای مشکین کمند

خردمند و با دانش و ناز و شرم ...

سخن گفتن ِ نیــک و آوای نرم...

 

 


پایان